เหล็กเส้นกลม RB6 RB9 ใช้ทำอะไร เลือกขนาดไหนกับงานบ้าน

เหล็กเส้นกลมเป็นเหล็กที่ช่างเรียกสั้น ๆ ว่าเหล็กกลมหรือเหล็กผิวเรียบ เป็นเหล็กชนิดแรกที่คนเริ่มสร้างบ้านจะได้ยินชื่อ และเป็นชนิดที่มีการเข้าใจผิดมากที่สุดด้วย เพราะหลายคนคิดว่าเหล็กกลมกับเหล็กข้ออ้อยใช้แทนกันได้เมื่อขนาดเท่ากัน ทั้งที่ความจริงแล้วทั้งสองชนิดถูกออกแบบมาให้ทำหน้าที่คนละอย่างในโครงสร้างเดียวกัน

เหล็กเส้นกลมคืออะไร

เหล็กเส้นกลมคือเหล็กเสริมคอนกรีตที่มีหน้าตัดเป็นวงกลมและผิวเรียบเกลี้ยงไม่มีบั้ง ผลิตตามมาตรฐาน มอก. 20-2559 ซึ่งกำหนดทั้งขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง น้ำหนักต่อเมตร ส่วนผสมทางเคมี และกำลังรับแรงดึง ณ จุดคราก ชั้นคุณภาพที่ใช้กันในไทยคือ SR24 ตัวเลข 24 หมายถึงรับแรงดึงที่จุดครากได้ไม่ต่ำกว่า 24 กิโลกรัมต่อตารางมิลลิเมตร ซึ่งต่ำกว่าเหล็กข้ออ้อยอย่างมีนัยสำคัญ

ตัวอักษร RB ที่นำหน้าตัวเลขย่อมาจาก Round Bar ตามด้วยขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเป็นมิลลิเมตร ดังนั้น RB6 คือเหล็กกลมขนาด 6 มิลลิเมตร และ RB9 คือขนาด 9 มิลลิเมตร ความยาวมาตรฐานที่ขายกันทั่วไปคือ 10 เมตรต่อเส้น บางร้านมีแบบขดม้วนสำหรับขนาดเล็กด้วย ซึ่งสะดวกกว่าเวลาต้องดัดเหล็กปลอกจำนวนมากที่หน้างาน

ทำไมผิวเรียบจึงยึดคอนกรีตได้น้อยกว่า

แรงยึดเหนี่ยวระหว่างเหล็กกับคอนกรีตเกิดจากสองส่วน คือแรงเสียดทานที่ผิวสัมผัส และแรงกลที่คอนกรีตเข้าไปขัดกับผิวเหล็ก เหล็กผิวเรียบมีแค่ส่วนแรก จึงถ่ายแรงเข้าคอนกรีตได้น้อยกว่าเหล็กที่มีบั้ง นี่คือเหตุผลทางวิศวกรรมที่ทำให้เหล็กกลมไม่เหมาะกับตำแหน่งที่ต้องรับแรงดึงมาก ไม่ใช่เรื่องความแข็งของเนื้อเหล็กเพียงอย่างเดียว

ตารางขนาดและน้ำหนักเหล็กเส้นกลม

ตารางด้านล่างคือน้ำหนักมาตรฐานของเหล็กเส้นกลมแต่ละขนาด ตัวเลขนี้ใช้ตรวจสอบว่าเหล็กที่ซื้อมาได้เนื้อเต็มตามมาตรฐานหรือไม่ วิธีใช้คือชั่งเหล็กหนึ่งเส้นแล้วเทียบกับคอลัมน์สุดท้าย หากน้ำหนักต่ำกว่าอย่างเห็นได้ชัดแปลว่าเหล็กถูกรีดบางกว่าเกณฑ์ ซึ่งกระทบกำลังรับแรงโดยตรงแม้ขนาดหน้าตัดจะดูเท่าเดิม

อ่านตัวนูนบนเนื้อเหล็ก

เหล็กที่ได้มาตรฐานจะมีตัวนูนประทับไว้บนเนื้อเหล็กตลอดทั้งเส้น ประกอบด้วยเลขมาตรฐาน ชั้นคุณภาพ ชื่อหรือโลโก้ผู้ผลิต และขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง หากเจอเหล็กที่ผิวเรียบสนิทไม่มีตัวนูนใด ๆ เลย ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนแล้วขอชั่งน้ำหนักเทียบตาราง อ่านรายละเอียดวิธีตรวจแบบครบทุกขั้นตอนได้ที่บทความ เหล็กเต็ม เหล็กเบา ต่างกันอย่างไร

เหล็กเส้นกลมใช้ทำอะไรได้บ้าง

งานหลักของเหล็กเส้นกลมในบ้านพักอาศัยคือทำเหล็กปลอก ซึ่งเป็นเหล็กที่ดัดเป็นวงรัดรอบเหล็กยืนในเสาและคาน หน้าที่ของมันไม่ใช่การรับน้ำหนักโดยตรง แต่เป็นการยึดเหล็กยืนให้อยู่ในตำแหน่ง ป้องกันการโป่งออกด้านข้างเมื่อรับแรงอัด และช่วยรับแรงเฉือน ซึ่งเป็นบทบาทที่เหล็กผิวเรียบทำได้ดีเพราะไม่ต้องอาศัยแรงยึดเหนี่ยวสูง

• เหล็กปลอกเสาและคาน งานที่ใช้เหล็กกลมมากที่สุดในบ้านหนึ่งหลัง
• เหล็กเสริมพื้นบาง พื้นทางเดินหรือลานซักล้างที่ไม่รับน้ำหนักมาก
• เหล็กหนวดกุ้ง เสียบยึดระหว่างผนังก่ออิฐกับเสาคอนกรีต
• งานทั่วไปที่ไม่ใช่โครงสร้าง ทำกรง ตะแกรง โครงเบา ราวกันตก
• เหล็กยึดชั่วคราว ค้ำยันแบบหล่อระหว่างก่อสร้าง

งานที่ไม่ควรใช้เหล็กเส้นกลม

ตำแหน่งที่ต้องรับแรงดึงเป็นหลักไม่ควรใช้เหล็กกลมแทนเหล็กข้ออ้อย เช่นเหล็กยืนในเสา เหล็กล่างในคาน เหล็กเสริมพื้นชั้นสอง และเหล็กในฐานราก เพราะทั้งกำลังรับแรงและแรงยึดเหนี่ยวต่ำกว่าที่แบบคำนวณไว้ การเปลี่ยนชนิดเหล็กเองเพื่อประหยัดงบเป็นความเสี่ยงที่มองไม่เห็นตอนสร้าง แต่ส่งผลตอนโครงสร้างรับน้ำหนักจริงไปแล้วหลายปี

เหล็กเส้นกลมกับเหล็กข้ออ้อย เลือกอย่างไร

หลักการง่าย ๆ ที่ใช้ได้กับงานบ้านทั่วไปคือ ถ้าเหล็กเส้นนั้นต้องรับแรงดึงในโครงสร้าง ให้ใช้เหล็กข้ออ้อย ถ้าทำหน้าที่รัด ยึด หรือประกอบ ให้ใช้เหล็กกลม แต่หลักการนี้ใช้ได้เฉพาะกรณีที่ไม่มีแบบวิศวกร หากมีแบบอยู่แล้วให้ยึดตามแบบเสมอ เพราะวิศวกรคำนวณจากน้ำหนักที่โครงสร้างต้องรับจริงและระยะที่เหล็กต้องฝังในคอนกรีต

อ่านรายละเอียดเหล็กข้ออ้อยแต่ละชั้นคุณภาพและการเลือกใช้ได้ที่บทความ เหล็กข้ออ้อย SD40 ซึ่งอธิบายความต่างระหว่าง SD30 SD40 และ SD50 ไว้ครบ พร้อมตารางน้ำหนักทุกขนาดสำหรับใช้ตรวจของหน้างาน

ระยะเรียงเหล็กปลอกมีผลต่อจำนวนที่ต้องซื้อ

จำนวนเหล็กกลมที่ต้องใช้ในงานหนึ่งขึ้นอยู่กับระยะเรียงเหล็กปลอกที่แบบกำหนด ยิ่งเรียงถี่ยิ่งใช้เหล็กมากขึ้นตามสัดส่วนโดยตรง เสาที่เรียงปลอกทุก 15 เซนติเมตรจะใช้เหล็กมากกว่าเสาที่เรียงทุก 20 เซนติเมตรอย่างเห็นได้ชัด ดังนั้นเวลาคิดงบควรอ่านระยะเรียงจากแบบก่อน ไม่ใช่ประมาณจากจำนวนเสาเพียงอย่างเดียว

ราคาเหล็กเส้นกลมและการสั่งซื้อ

ราคาเหล็กเส้นกลมที่ร้านคิดกับลูกค้าปลีก ขนาด RB9 อยู่ที่ประมาณ 119 บาทต่อเส้นความยาว 10 เมตร ส่วนขนาด RB6 ที่นิยมใช้ทำเหล็กปลอกให้สอบถามราคาปัจจุบันได้ที่หน้าร้าน เพราะราคาเหล็กขยับตามตลาดเป็นรอบ ดูราคาเหล็กทุกชนิดที่อัปเดตล่าสุดได้ที่หน้า เหล็ก ปลีก–ส่ง หรือดูวัสดุอื่นที่สั่งพร้อมกันได้ที่ วัสดุก่อสร้าง

1. บอกขนาดเป็นมิลลิเมตร เช่น กลม 9 มิล ไม่ต้องแปลงเป็นหุน
2. บอกจำนวนเส้น หรือน้ำหนักรวมเป็นกิโลกรัมก็ได้
3. แจ้งว่าจะเอาไปทำอะไร ทางร้านจะช่วยดูว่าชนิดที่เลือกเหมาะกับงานหรือไม่
4. ถ่ายรูปแบบส่งมาทางไลน์ หากมีแบบหรือใบ BOQ จะเร็วและแม่นกว่าพิมพ์รายการ

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

เหล็กเส้นกลมเป็นเหล็กผิวเรียบชั้นคุณภาพ SR24 ตามมาตรฐาน มอก. 20-2559 หน้าที่หลักคือทำเหล็กปลอกและงานยึด ไม่ใช่เหล็กรับแรงหลัก การเลือกใช้ให้ถูกตำแหน่งสำคัญกว่าการเลือกขนาดใหญ่ขึ้น และก่อนรับของทุกครั้งควรอ่านตัวนูนบนเนื้อเหล็กแล้วชั่งเทียบตารางน้ำหนัก ใช้เวลาไม่ถึงนาทีแต่ป้องกันปัญหาระยะยาวได้จริง