เหล็กข้ออ้อยคือเหล็กที่รับน้ำหนักบ้านทั้งหลังไว้จริง ๆ ทุกครั้งที่เทเสา เทคาน หรือทำฐานราก เหล็กชนิดนี้คือสิ่งที่อยู่ในคอนกรีตและทำหน้าที่รับแรงดึงที่คอนกรีตทำเองไม่ได้ ตัวอักษรและตัวเลขที่ประทับอยู่บนเนื้อเหล็กจึงไม่ใช่รหัสสินค้า แต่เป็นข้อมูลทางวิศวกรรมที่บอกว่าเหล็กเส้นนั้นรับแรงได้เท่าไหร่
เหล็กข้ออ้อย SD40 คือเหล็กเสริมคอนกรีตผิวมีบั้งตามมาตรฐาน มอก. 24-2559 ที่รับแรงดึง ณ จุดครากได้ไม่ต่ำกว่า 40 กิโลกรัมต่อตารางมิลลิเมตร ตัวเลข 40 คือค่ากำลังนี้ ดังนั้น SD50 จึงแข็งแรงกว่า SD40 และ SD30 ต่ำกว่าทั้งสอง
เหล็กข้ออ้อยคืออะไร
เหล็กข้ออ้อยคือเหล็กเสริมคอนกรีตที่มีบั้งหรือครีบนูนอยู่บนผิวตลอดความยาวเส้น ผลิตตาม มาตรฐาน มอก. 24-2559 บั้งเหล่านี้ไม่ได้ใส่ไว้เพื่อความสวยงามหรือเพื่อให้จับได้ถนัด แต่ทำหน้าที่ทางวิศวกรรมโดยตรง คือเพิ่มแรงยึดเหนี่ยวเชิงกลระหว่างเหล็กกับคอนกรีต ทำให้แรงถ่ายจากคอนกรีตเข้าเหล็กได้ดีกว่าเหล็กผิวเรียบอย่างมีนัยสำคัญ
ตัวอักษร DB ย่อมาจาก Deformed Bar ตามด้วยขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเป็นมิลลิเมตร ขนาดที่ใช้บ่อยในบ้านพักอาศัยคือ DB10 DB12 DB16 และ DB20 ส่วนงานอาคารขนาดใหญ่จะเห็น DB25 ขึ้นไป ความยาวมาตรฐานที่ขายกันคือ 10 เมตรต่อเส้น และมีแบบ 12 เมตรสำหรับบางขนาด ซึ่งช่วยลดจุดต่อทาบในคานยาว
บั้งบนผิวเหล็กบอกอะไรได้บ้าง
รูปแบบและระยะห่างของบั้งเป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐาน ไม่ได้ปล่อยให้โรงงานทำตามใจ บั้งที่ตื้นเกินไปหรือระยะไม่สม่ำเสมอเป็นสัญญาณที่ควรตั้งข้อสงสัย เพราะกระทบแรงยึดเหนี่ยวโดยตรง นอกจากนี้แต่ละโรงงานยังมีลายบั้งเฉพาะของตัวเอง ซึ่งใช้ประกอบการตรวจสอบว่าเหล็กมาจากผู้ผลิตที่อ้างไว้จริงหรือไม่
SD30 SD40 SD50 ต่างกันอย่างไร
ตัวเลขหลัง SD คือค่ากำลังรับแรงดึงที่จุดครากในหน่วยกิโลกรัมต่อตารางมิลลิเมตร จุดครากคือจุดที่เหล็กเริ่มยืดถาวรและไม่กลับคืนรูปเดิม ค่านี้จึงเป็นตัวเลขที่วิศวกรใช้คำนวณว่าต้องใส่เหล็กกี่เส้นขนาดเท่าไหร่ในแต่ละตำแหน่ง การเปลี่ยนชั้นคุณภาพเองโดยไม่แก้แบบจึงเป็นการเปลี่ยนสมมติฐานที่แบบทั้งหมดคำนวณอยู่บนนั้น
| ชั้นคุณภาพ | กำลังคราก (กก./ตร.มม.) | การใช้งานทั่วไป |
|---|---|---|
| SD30 | ไม่ต่ำกว่า 30 | งานโครงสร้างทั่วไปที่แบบระบุ SD30 |
| SD40 | ไม่ต่ำกว่า 40 | เสา คาน พื้น บ้านพักอาศัย ที่นิยมที่สุด |
| SD50 | ไม่ต่ำกว่า 50 | อาคารสูง โครงสร้างรับน้ำหนักมาก |
SD50 ดีกว่า จึงควรใช้แทน SD40 เสมอไหม
ไม่จำเป็น และในบางกรณีอาจไม่เหมาะด้วย เหล็กที่มีกำลังสูงกว่ามักมีความเหนียวต่ำกว่า ทำให้ดัดยากขึ้นและมีโอกาสแตกที่รอยดัดหากดัดมุมแคบ นอกจากนี้แบบที่คำนวณบนพื้นฐาน SD40 อาจกำหนดระยะทาบและรายละเอียดการเสริมเหล็กไว้สอดคล้องกับค่านั้น การใช้เหล็กกำลังสูงกว่าจึงควรมาจากการแก้แบบ ไม่ใช่การเปลี่ยนที่หน้างาน
ทำไมแบบจึงระบุชั้นคุณภาพไว้ ไม่ให้เลือกเอง
ค่ากำลังครากเป็นตัวแปรที่อยู่ในสมการคำนวณปริมาณเหล็กของวิศวกร เมื่อกำหนด SD40 ไว้ ปริมาณเหล็กที่คำนวณออกมาก็สอดคล้องกับค่านั้น หากเปลี่ยนชั้นคุณภาพโดยไม่คำนวณใหม่ ผลที่ได้อาจเป็นเหล็กที่มากเกินจำเป็นซึ่งเปลืองงบ หรือรายละเอียดการทาบที่ไม่พอดีกับกำลังของเหล็กจริง ทั้งสองกรณีไม่ใช่ผลที่ต้องการ
ตารางน้ำหนักเหล็กข้ออ้อยทุกขนาด
ตารางน้ำหนักนี้ใช้สองเรื่อง เรื่องแรกคือตรวจว่าเหล็กที่รับมาได้เนื้อเต็มตามมาตรฐานหรือไม่ โดยชั่งหนึ่งเส้นแล้วเทียบคอลัมน์สุดท้าย เรื่องที่สองคือแปลงระหว่างจำนวนเส้นกับน้ำหนักรวม ซึ่งจำเป็นเวลาสั่งของเป็นตันหรือคิดค่าขนส่ง แนะนำให้เก็บตารางนี้ไว้ในโทรศัพท์เพื่อเปิดดูได้ทันทีที่หน้างาน
| ขนาด | เส้นผ่านศูนย์กลาง | น้ำหนัก (กก./เมตร) | ต่อเส้น 10 ม. |
|---|---|---|---|
| DB10 | 10 มิลลิเมตร | 0.617 | 6.17 กก. |
| DB12 | 12 มิลลิเมตร | 0.888 | 8.88 กก. |
| DB16 | 16 มิลลิเมตร | 1.578 | 15.78 กก. |
| DB20 | 20 มิลลิเมตร | 2.466 | 24.66 กก. |
| DB25 | 25 มิลลิเมตร | 3.854 | 38.54 กก. |
หากชั่งได้ต่ำกว่าตารางอย่างเห็นได้ชัด เช่นเหล็ก 12 มิลลิเมตรได้เพียง 7 กิโลกรัมกว่า ๆ แทนที่จะเป็นราว 8.9 กิโลกรัม นั่นไม่ใช่ค่าคลาดเคลื่อนปกติ อ่านวิธีตรวจแบบละเอียดพร้อมสัญญาณเตือนได้ที่ เหล็กเต็ม เหล็กเบา ต่างกันอย่างไร และดูราคาปัจจุบันทุกขนาดที่ ราคาเหล็กเส้น
ใช้เหล็กข้ออ้อยขนาดไหนกับงานอะไร
ขนาดเหล็กที่ใช้ในแต่ละตำแหน่งต้องมาจากแบบที่วิศวกรคำนวณ เพราะขึ้นอยู่กับน้ำหนักที่โครงสร้างรับ ระยะช่วงเสา และลักษณะดินใต้ฐานราก แนวทางด้านล่างเป็นเพียงภาพรวมที่พบบ่อยในบ้านพักอาศัยชั้นเดียวถึงสองชั้น ใช้เพื่อทำความเข้าใจว่าเหล็กแต่ละขนาดไปอยู่ตรงไหน ไม่ใช่ใช้แทนแบบ
- DB10 เหล็กเสริมพื้น เหล็กเสริมในผนังรับแรง งานที่รับน้ำหนักไม่มาก
- DB12 เหล็กยืนในเสาและคานของบ้านชั้นเดียว ขนาดที่ใช้มากที่สุด
- DB16 เสาและคานหลักของบ้านสองชั้น คานช่วงยาว
- DB20 ฐานราก เสาที่รับน้ำหนักมาก อาคารพาณิชย์
- DB25 ขึ้นไป อาคารสูงและงานโครงสร้างขนาดใหญ่
- อ่านแบบให้ครบ ทั้งขนาด จำนวนเส้น และระยะทาบในแต่ละจุด
- นับจำนวนแยกตามขนาด อย่ารวมทุกขนาดเป็นยอดเดียว
- บวกเผื่อ 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ สำหรับเศษตัดและการดัด
- สั่งครั้งเดียวทั้งงาน ได้ราคาดีกว่าและล็อกราคาไว้ได้
- ตรวจของตอนรับ อ่านตัวนูนและชั่งสุ่มหนึ่งเส้นทุกล็อต
หากของขาดหรือหาขนาดที่แบบระบุไม่ได้ ให้ปรึกษาวิศวกรผู้ออกแบบก่อนเปลี่ยน การลดขนาดเหล็กลงหนึ่งเบอร์อาจดูเล็กน้อยแต่ลดพื้นที่หน้าตัดรับแรงลงมากกว่าที่คิด เพราะพื้นที่เพิ่มตามกำลังสองของเส้นผ่านศูนย์กลาง
ระยะทาบเหล็กที่มักถูกมองข้าม
เหล็กเส้นยาว 10 เมตรมักไม่พอดีกับความยาวคานหรือความสูงเสา จึงต้องต่อทาบ ระยะทาบที่แบบกำหนดไม่ใช่ตัวเลขที่ลดได้เพื่อประหยัดเหล็ก เพราะเป็นระยะที่แรงถ่ายจากเหล็กเส้นหนึ่งไปอีกเส้นผ่านคอนกรีตได้ครบ การทาบสั้นกว่าที่กำหนดทำให้จุดต่อกลายเป็นจุดอ่อนที่สุดของโครงสร้าง ซึ่งมองไม่เห็นหลังเทคอนกรีตแล้ว
ราคาและการสั่งเหล็กข้ออ้อย
ราคาเหล็กข้ออ้อยที่ร้านคิดกับลูกค้าปลีก ขนาด DB12 อยู่ที่ประมาณ 209 บาทต่อเส้นความยาว 10 เมตร ขนาดอื่นให้สอบถามราคาปัจจุบันเพราะขยับตามตลาดเหล็กเป็นรอบ เวลาสั่งให้บอกสามอย่างคือชนิด ขนาด และจำนวนเส้น เช่นข้ออ้อย 12 มิล 40 เส้น ดูวัสดุอื่นที่สั่งพร้อมกันได้ที่ วัสดุก่อสร้าง หรือดูเหล็กทุกชนิดที่ เหล็ก ปลีก–ส่ง
คำถามที่พบบ่อย
SD40 หมายความว่าอะไร ?
หมายถึงเหล็กข้ออ้อยที่รับแรงดึง ณ จุดครากได้ไม่ต่ำกว่า 40 กิโลกรัมต่อตารางมิลลิเมตร ตามมาตรฐาน มอก. 24-2559 เป็นชั้นคุณภาพที่ใช้มากที่สุดในงานบ้านพักอาศัย
เหล็กข้ออ้อย 12 มิล หนักกี่กิโลต่อเมตร ?
น้ำหนักมาตรฐานคือ 0.888 กิโลกรัมต่อเมตร หรือประมาณ 8.88 กิโลกรัมต่อเส้นความยาว 10 เมตร ใช้ตัวเลขนี้ชั่งเทียบเพื่อตรวจว่าเป็นเหล็กเต็มหรือไม่
ใช้ SD50 แทน SD40 ได้ไหม ?
ไม่ควรเปลี่ยนเองโดยไม่แก้แบบ เพราะแบบคำนวณระยะทาบและรายละเอียดการเสริมเหล็กไว้สอดคล้องกับชั้นคุณภาพที่ระบุ นอกจากนี้เหล็กกำลังสูงกว่ามักดัดยากและเสี่ยงแตกที่รอยดัดมากกว่า
เสาบ้านชั้นเดียวใช้เหล็กกี่มิล ?
ที่พบบ่อยคือเหล็กข้ออ้อย 12 มิลลิเมตรเป็นเหล็กยืน และเหล็กกลม 6 หรือ 9 มิลลิเมตรเป็นเหล็กปลอก แต่ตัวเลขจริงต้องยึดตามแบบที่วิศวกรกำหนด เพราะขึ้นอยู่กับน้ำหนักและระยะช่วงเสา
เหล็กข้ออ้อยกับเหล็กกลม ใช้แทนกันได้ไหม ?
ใช้แทนกันไม่ได้ในตำแหน่งรับแรง เหล็กข้ออ้อยมีบั้งที่ช่วยยึดคอนกรีตและมีกำลังสูงกว่า จึงใช้เป็นเหล็กรับแรงหลัก ส่วนเหล็กกลมใช้ทำเหล็กปลอกและงานยึด
ซื้อเหล็กข้ออ้อย มอก. ที่ไหนในบุรีรัมย์ ?
กิจมอเตอร์วัสดุ อยู่ริมถนนบุรีรัมย์–ประโคนชัย เลย บขส.ประโคนชัย 2 กิโลเมตร มีเหล็กข้ออ้อย มอก. หลายขนาด ชั่งได้วัดได้หน้าร้าน โทร 044-671-111
สรุป
เหล็กข้ออ้อยคือเหล็กรับแรงหลักของโครงสร้าง ตัวเลขหลัง SD บอกกำลังรับแรงที่จุดคราก ซึ่งเป็นค่าที่แบบทั้งหมดคำนวณอยู่บนนั้น การเลือกให้ตรงตามแบบสำคัญกว่าการเลือกให้แข็งที่สุด และก่อนใช้งานทุกครั้งควรอ่านตัวนูนบนเนื้อเหล็กแล้วชั่งเทียบตารางน้ำหนัก เพื่อยืนยันว่าได้เนื้อเหล็กเต็มตามที่จ่ายเงินไป
บอกชนิด ขนาด และจำนวนที่ต้องการ หรือถ่ายรูปแบบส่งมาทางไลน์ ทางร้านตีราคากลับให้ในเวลาทำการ จันทร์–เสาร์ 08:00–17:00 น.